Debaty sejmoweXV Kadencja

Interpelacja w sprawie zaniku niektórych dziedzin badawczych niezbędnych do funkcjonowania transportu szynowego w Polsce

   Postanowieniem nr 31 z dnia 30 września 1999 r. minister transportu i gospodarki morskiej powołał zespół złożony m.in. z przedstawicieli: ministra transportu, ministra finansów, ministra skarbu państwa, ministra nauki, Polskiej Akademii Nauk, którego zadaniem było określenie przyczyn, celu i skutków wydzielenia Centrum Naukowo-Technicznego Kolejnictwa (CNTK) z Polskich Kolei Państwowych (PKP). W dokumencie opracowanym przez zespół stwierdzono m.in., że: ˝obserwowana jest tendencja do utrzymania bądź tworzenia silnych ośrodków badawczych zajmujących się problematyką techniki kolejowej. Działania na rzecz utworzenia w Polsce silnej i niezależnej od struktur kolei jednostki badawczej o znaczeniu państwowym są zgodne z tymi tendencjami. Celem wydzielenia CNTK z PKP jest utworzenie niezależnego od przyszłych struktur kolei, silnego ośrodka badawczego posiadającego aparaturę, odpowiednią kadrę, doświadczenie i umiejętności, obejmującego całość zagadnień naukowych, badawczych, normalizacyjnych i informacyjnych związanych z transportem szynowym˝.    Biorąc te jak i inne przesłanki pod uwagę, zespół uznał ˝za zasadne i celowe utworzenie z PKP - CNTK jednostki badawczo-rozwojowej na mocy ustawy z dnia 25 lipca 1985 r.˝. Minister transportu i gospodarki morskiej, przychylając się do wniosków zespołu, zarządzeniem nr 7 z dnia 30 grudnia 1999 r. utworzył jednostkę badawczo-rozwojową CNTK, stając się jego organem nadzorującym.    Niestety działania podjęte później wobec CNTK i w samym CNTK są niezrozumiałe wobec celu określonego w ww. dokumentach. Spowodowały bowiem zagrożenie dla bytu tej jednostki, wieloletniego dorobku intelektualnego i materialnego służącego tak kolejom polskim, jak i europejskim.    Decyzja ministra transportu o zmianie na stanowisku dyrektora CNTK i powołaniu osoby niemającej żadnego doświadczenia i predyspozycji do zarządzania jednostką n-b skutkuje dziś kryzysem strukturalnym, kadrowym, a przede wszystkim finansowym całej instytucji.    Warunkiem rozpoczęcia działania przez nowy podmiot była rejestracja w sądzie, wybór nowej Rady Naukowej (RN) i mianowanie w określonym przez ustawę terminie dyrektora wybranego w drodze konkursu, który przeprowadziłby niezbędne wobec zmiany statusu CNTK przekształcenia strukturalne i kadrowe.    Bezprecedensowym działaniem było osobiste zaangażowanie się podsekretarza stanu W. Chodakiewicza w forsowanie do Rady Naukowej osób reprezentujących tylko jedną z dziedzin techniki - inżynierię lądową, z pominięciem innych dziedzin związanych z transportem szynowym. Mimo hałaśliwej propagandy, agitacji i nacisków niestosownych w jednostce naukowo-badawczej załoga w wolnych wyborach w dniu 8 marca odrzuciła wszystkie te kandydatury. W dwa dni po wyborach kierownik CNTK ogłosił wybory za nieważne z powodu naruszenia prawa (!?). W ślad za tym i na jego wniosek minister Syryjczyk unieważnił uzgodniony przez właściwe komórki ministerstwa zgodnie z procedurą i zatwierdzony przez siebie statut. W opinii środowiska unieważnienie wyborów i statutu jest odbierane jako odwet za wynik wyborów.    Kolejne wybory do RN odbyły się w dniach 24-25 maja br. Jako kuriozum należy uznać fakt, że regulamin wyborów opracował tymczasowy kierownik jednostki, a kandydatów do jednej z list mógł wyznaczać tylko on! Na pierwszym posiedzeniu RN uzgodniła statut w brzmieniu praktycznie identycznym z anulowanym. W tej sytuacji sąd mógł zarejestrować CNTK w dniu 19 lipca, tj. po 6 miesiącach od utworzenia jednostki. Stracone zostało bezpowrotnie 6 miesięcy, w czasie których CNTK nie mogło rozwinąć w pełni działalności gospodarczej, dokonać niezbędnych przekształceń.    Powołany przez ministra kierownik jednostki i zatrudniony przez niego zastępca ds. naukowych podważali od początku dotychczasowe osiągnięcia CNTK, zdolność do samodzielnego i niezależnego bytu. Dokonywali ocen osób i całej instytucji bez jakiejkolwiek próby zrozumienia istoty działania centrum. Decyzje kadrowe i restrukturyzacyjne podejmowane były z naruszeniem prawa, ustawy o j.b.r., bez uzyskania lub wbrew opinii RN i organizacji związkowych. Przykładem jest zwolnienie z pracy profesora przewodniczącego Komitetu Transportu PAN, zastępcy dyrektora ds. ekonomiczno-finansowych, zmiany kierowników zakładów. Doszło do bezprecedensowego zakazu wstępu na teren eksperymentu badawczego prowadzonego w ramach projektu europejskiego, wydanego przez kierownika CNTK w stosunku do osób zaproszonych przez przewodniczącego RN. Zakaz ten objął m.in. przewodniczącego Komitetu Transportu PAN, prodziekana Wydziału Samochodów i Maszyn Roboczych Politechniki Warszawskiej, byłego dyrektora CNTK, który podpisywał kontrakt na te badania i innych. Rada Naukowa jako statutowy organ wielokrotnie sprzeciwiała się takiemu postępowaniu.    Zadziwiająca i znamienna jest bierność organu nadzorującego, który nie odpowiedział na żadną z uchwał RN, niemożliwe było uzyskanie audiencji przez przewodniczącego rady u ministra transportu. Opóźniano ogłoszenie konkursu na stanowisko dyrektora CNTK.    Wszystkie te działania doprowadziły do odpływu specjalistów, zniechęcenia i niepewności ogółu pracowników. Sytuacja ta grozi zanikiem niektórych dziedzin badawczych, często unikalnych w skali kraju, a niezbędnych do funkcjonowania transportu szynowego w Polsce.    Przedstawiając powyższe, stawiam pytania:    Jakie są plany Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej w stosunku do CNTK?    Czy zdaniem MTiGM taki instytut jest w kraju potrzebny?    Jakie środki zamierza pan minister podjąć dla ratowania substancji badawczej kolejnictwa polskiego w myśl zasady naprawiania szkód wynikających z niewłaściwych decyzji organu założycielskiego?    Z poważaniem    Poseł Seweryn Kaczmarek    Ostrów Wlkp., dnia 10 listopada 2000 r.