Debaty sejmoweXV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie planów rządowych dotyczących budownictwa mieszkaniowego w Polsce

   W związku z interpelacją pani poseł Izabelli Sierakowskiej w sprawie planów rządowych dotyczących budownictwa mieszkaniowego w Polsce, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka, uprzejmie przekazuję poniższe wyjaśnienia.    Kierunki prowadzonej obecnie polityki mieszkaniowej państwa wyznaczone zostały w przyjętych przez Radę Ministrów w dniu 13 lipca 1999 r. ˝Założeniach polityki mieszkaniowej państwa na lata 1999-2003˝. Przewidują one rozbudowę lub przebudowę funkcjonujących wcześniej programów i uruchomienie nowych, mających skuteczniej wpływać na poprawę stanu mieszkalnictwa w kraju, a przeznaczonych dla wszystkich grup dochodowych gospodarstw domowych. Program rządowy ma charakter kompleksowy, tzn. obejmuje wszystkie formy aktywności w mieszkalnictwie: budownictwo mieszkaniowe, gospodarowanie istniejącym zasobem mieszkaniowym oraz rozwój infrastruktury komunalnej. Niektóre szczegółowe programy wchodzące w skład ˝Założeń...˝ zostały już wprowadzone w życie, inne czekają na zakończenie drogi legislacyjnej.    Stosowanym z powodzeniem od dłuższego czasu w wielu krajach europejskich, w tym także od 1996 r. w Polsce, sposobem zaspokajania potrzeb mieszkaniowych społeczeństwa jest tzw. społeczne budownictwo czynszowe. W kosztach budowy takich mieszkań partycypuje całe społeczeństwo, gdyż finansowaniu budownictwa społecznego służą pochodzące głównie z budżetu środki Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, utworzonego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. KFM udziela preferencyjnych kredytów towarzystwom budownictwa społecznego (TBS) i spółdzielniom mieszkaniowym na budowę mieszkań czynszowych i mieszkań spółdzielczych lokatorskich dla osób o przeciętnych dochodach.    Preferencyjne kredyty z KFM mogą być również udzielane gminom na realizację infrastruktury technicznej towarzyszącej budownictwu mieszkaniowemu, co ma im ułatwiać wypełnianie zadań własnych, związanych z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych członków wspólnoty samorządowej. Kredyty na zbrojenie gruntów przyczyniają się również do równoważenia podaży z popytem na rynku mieszkaniowym, co zapobiega sztucznemu windowaniu cen na rynku nowych nieruchomości.    Jedną z podstawowych barier dla dalszego rozwoju społecznego budownictwa czynszowego są ograniczone możliwości pozyskiwania środków finansowych przez Krajowy Fundusz Mieszkaniowy. Szczególnie duże zainteresowanie towarzystw budownictwa społecznego oraz spółdzielni mieszkaniowych kredytami ze środków funduszu, które miało miejsce w ubiegłym roku, spowodowało konieczność poszukiwania nowych źródeł kapitału kredytowego dla KFM. Do tej pory bowiem finansowany był on wyłącznie ze środków budżetowych. W bieżącym roku przewiduje się dodatkowe zasilenie funduszu środkami z pożyczki zagranicznej, jaką minister finansów zaciągnie na ten cel w Banku Rozwoju Rady Europy (CEB).    Nowe źródła zasilania KFM przewiduje także uchwalona przez Sejm na posiedzeniu w dniu 3 lutego 2001 r. ustawa o zmianie ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego i ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez skarb państwa oraz niektóre osoby prawne. Wprowadzona została możliwość zaciągania oraz obsługiwania przez Bank Gospodarstwa Krajowego pożyczek i kredytów z przeznaczeniem na dofinansowanie funduszu. BGK będzie mógł otrzymywać na taki cel poręczenia i gwarancje skarbu państwa. Nowela przewiduje ponadto, że środki funduszu będą mogły być przeznaczone na dopłaty do odsetek od kredytów udzielanych z KFM i przejętych w drodze sprzedaży wierzytelności przez banki hipoteczne oraz do tych, które zaciągnęły gminy w banku komercyjnym na realizację komunalnej infrastruktury technicznej towarzyszącej budownictwu mieszkaniowemu. W chwili obecnej ustawa została przekazana do podpisu prezydentowi RP.    Jedną z projektowanych form wspierania budownictwa mieszkaniowego jest program ˝Własne mieszkanie˝. W chwili obecnej w toku prac parlamentarnych znajduje się rządowy projekt ustawy realizującej ten program, przewidujący pomoc dla tych gospodarstw domowych, które nie posiadają wystarczających środków własnych na nabycie mieszkania, ale z pewną pomocą państwa będą zdolne do obsługi długoterminowego kredytu bankowego. Pomoc polegać ma na dopłatach do odsetek naliczanych kredytobiorcy od kredytu udzielonego przez bank komercyjny. Wysokość kredytu objętego pomocą nie będzie mogła przekroczyć 70% kosztu zakupu lub budowy mieszkania bądź domu, wkładu budowlanego do spółdzielni mieszkaniowej, adaptacji lub przebudowy budynku w celu uzyskania wyodrębnionego lokalu mieszkalnego. Kredyt na preferencyjnych warunkach mogłyby otrzymać tylko te osoby, które nie skorzystały w przeszłości z ulgi mieszkaniowej w podatku dochodowym od osób fizycznych, a korzystający z programu nie mogliby dokonywać odliczeń wydatków mieszkaniowych od podatku.    Dopłaty do oprocentowania będą mogły być stosowane, jeżeli dochód gospodarstwa domowego kredytobiorcy (po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i kosztów uzyskania przychodu) nie przekracza określonego maksimu. Przyjęto zasadę zróżnicowania wysokości dopłat w zależności od wysokości tego dochodu (pokrycie 10, 25, lub 50% odsetek od kredytu). Pomoc w spłacie odsetek przysługiwałaby wyłącznie od kwoty kredytu finansującego maksymalnie 50m2 mieszkania przy cenie 1 m2 powierzchni użytkowej nieprzekraczającej określonego limitu. Ewentualna nadwyżka zobowiązań kredytowych objęta byłaby oprocentowaniem w pełnej wysokości. Uprawnieniem do dopłat będą objęte tylko osoby dokonujące zakupu mieszkania lub domu na rynku pierwotnym. Oczekuje się, że program ˝Własne mieszkanie˝ pozwoli na wzrost dostępności kredytu na cele mieszkaniowe, co z kolei zaowocuje szybkim przyrostem liczby mieszkań średniej wielkości i o przyzwoitym standardzie.    Do gospodarstw domowych o niższych dochodach adresowany jest program zmodyfikowanych dodatków mieszkaniowych. Proponowane modyfikacje zmierzają w kierunku znacznego zwiększenia nakładów na dodatki mieszkaniowe w celu objęcia nimi większej rzeszy beneficjentów i tym samy stworzenie osłony społecznej dla procesu urealniania czynszów. Zakłada się, że w oparciu o nowe przepisy z systemu pomocy w formie dodatków mieszkaniowych powinno korzystać 11-12% gospodarstwa domowych, dwukrotnie więcej niż obecnie. W związku z tym w ramach dotychczasowego systemu dodatków mieszkaniowych rząd zaproponował rozszerzenie kręgu uprawnionych gospodarstw domowych za pomocą stopniowego łagodzenia progów dochodowych. Uprawniający do otrzymania dodatku maksymalny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego zostałby podwyższony ze 150 do 175% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i ze 100 do 125% tej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym. Zaproponowano również zmiany polegające na przyznaniu uprawnień do ubiegania się o dodatki mieszkaniowe najemcom opłacającym czynsz wolny oraz podnajemcom lokali mieszkalnych. Projekt ustawy o dodatkach mieszkaniowych przekazany został pod obrady Sejmu i jest w chwili obecnej przedmiotem prac sejmowej podkomisji nadzwyczajnej powołanej do jego rozpatrzenia. Przyjęcie ostatecznych rozwiązań oraz uchwalenie i wejście w życie ustawy leży zatem obecnie w gestii parlamentu.    Jednym z priorytetów polityki mieszkaniowej państwa jest racjonalizacja kosztów utrzymania istniejącego zasobu mieszkaniowego. Zasady wspierania przedsięwzięć termomodernizacyjnych w budynkach mieszkalnych oraz wykorzystywanych do wykonywania zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego określa ustawa z dnia 28 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych, stanowiąca podstawę prawną do utworzenia i funkcjonowania Funduszu Termomodernizacji. Pomoc państwa polega obecnie na możliwości uzyskania przez inwestora premii w wysokości 25% kredytu, wypłacanej bankowi kredytującemu po zakończeniu przedsięwzięcia i po spłaceniu 75% wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami.    W kierunku poprawy działania programu i zwiększenia liczby realizowanych inwestycji objętych pomocą państwa opracowany został w Urzędzie Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych, który znajduje się obecnie w fazie uzgodnień międzyresortowych. Analogiczne propozycje zawarte są w równoległej inicjatywie nowelizacji, jaką do laski marszałkowskiej wniosła sejmowa Komisja Polityki Przestrzennej, Budowlanej i Mieszkaniowej. Projekt ten poparty został bez rozbieżności przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów.    Propozycje zmian zawarte w komisyjnym projekcie nowelizacji ustawy o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych mają na celu zwiększenie dostępności kredytów oraz usunięcie ograniczeń sprawiających, że obecnie możliwa jest w zasadzie realizacja tylko tych przedsięwzięć, które prowadzą do oszczędności energii na poziomie znacznie przewyższającym minimalne progi ustawowe i które wymagają wyższego niż 20% zaangażowania środków własnych inwestora. Temu celowi służy przede wszystkim propozycja wypłacania premii bezpośrednio po zakończeniu przedsięwzięcia temomodernizacyjnego i wydłużenia do 10 lat maksymalnego okresu spłaty zredukowanego w ten sposób zadłużenia kredytowego. Ponadto w ustawie zaproponowane zostały zmiany mające na celu zróżnicowanie wysokości premii termomodernizacyjnej w zależności od zmieniającego się oprocentowania kredytów udzielanych przez banki na realizację przedsięwzięć termomodernizacyjnych, jak również objęcie programem temomodernizacji budynków zbiorowego zamieszkania i budynków, w których w okresie 10 lat przed wejściem w życie ustawy przeprowadzona została modernizacja systemu grzewczego.    W odniesieniu do innych rodzajów działalności remontowej na uwagę zasługuje przygotowywany obecnie program wsparcia remontów budynków mieszkalnych. Byłby on, wraz z programem termomodernizacyjnym, instrumentem polityki mieszkaniowej przeciwdziałającym procesowi dekapitalizacji zasobów mieszkaniowych. Kierowany jest głównie do gestorów budynków wielorodzinnych, wyjątkowo jednak dopuszczono stosowanie dopłat dla właścicieli domów jednorodzinnych, zasiedlonych w przeszłości na podstawie administracyjnych decyzji o przydziale. Warunkiem uzyskania pomocy państwa będzie przewaga w budynku powierzchni mieszkalnej nad powierzchnią zajmowaną przez lokale użytkowe, a w przypadku niektórych gestorów również warunek zajmowania większości lokali przez najemców. Ograniczenie to ma zapobiec wykorzystywaniu kredytu do remontów budynków spełniających głównie funkcje gospodarcze.    Pomoc państwa miałaby w założeniach projektu formę dopłat do oprocentowania kredytów bankowych, udzielanych na sfinansowanie do 70% kosztów inwestycji przez banki komercyjne. Dopłata ma pokrywać 50% odsetek, a okres spłaty kredytu remontowego nie będzie mógł być dłuższy niż 10 lat. Dodatkowo przedsięwzięcie nie będzie mogło być współfinansowane kredytem udzielonym na podstawie ustawy o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych. Środki finansowe będą pochodziły z funduszu zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Zadaniem programu będzie umożliwienie wykonania zaległych remontów tych budynków mieszkalnych, których remontowanie jest racjonalne ekonomicznie. Rządowy projekt ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów udzielanych na remonty budynków mieszkalnych znajduje się obecnie w toku prac parlamentarnych.    Odnosząc się do aktualnej sytuacji w budownictwie mieszkaniowym, należy stwierdzić, że w 1997 r. zahamowany został obserwowany od początku lat 90-tych spadek liczby oddawanych do użytku mieszkań. W roku 1998 odnotowano 9% wzrost w stosunku do roku poprzedniego, w 1999 r. analogiczna wielkość wynosiła 1,7%. Według wstępnych danych GUS w 2000 r. oddano do użytku ogółem ok. 87,7 tys. mieszkań, co oznacza wzrost w porównaniu z 1999 r. o niecałe 7%. Pozytywny trend w budownictwie mieszkaniowym potwierdzają także informacje o rozpoczętych inwestycjach mieszkaniowych, wydanych pozwoleniach na budowę oraz mieszkaniach w budowie.    Dynamiczny wzrost cechuje zwłaszcza społeczne budownictwo czynszowe. Z wstępnych danych uwzględniających rok 2000 wynika, że spółdzielnie mieszkaniowe oraz TBS do końca ubiegłego roku oddały do użytku łącznie 14,6 tys. pełnostandardowych mieszkań, zrealizowanych przy udziale kredytu z KFM, z tego w 1999 r. - 4340 mieszkań, natomiast w 2000 r. - 8236 mieszkań. W trakcie budowy lub przygotowania do budowy jest w chwili obecnej dalszych kilkanaście tysięcy mieszkań.    Jak wynika z powyższego, rząd podjął cały szereg działań dla poprawy warunków zamieszkania przeciętnych polskich rodzin. Szczegółowe informacje w tym zakresie zawarte zostały w przekazanej wszystkim posłom i senatorom ˝Informacji o podjętych działaniach oraz zamierzeniach rządu w sferze polityki mieszkaniowej państwa˝.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Olgierd Dziekoński    Warszawa, dnia 12 marca 2001 r.