Debaty sejmoweXV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku pomocy finansowej z budżetu państwa oraz inicjatywy legislacyjnej rządu w zakresie usuwania skutków powodzi

   W związku z interpelacją posłów Marka Dyducha, Jerzego Szmajdzińskiego, Czesława Pogody i Andrzeja Piłata w sprawie braku pomocy finansowej z budżetu państwa oraz braku inicjatywy legislacyjnej rządu w zakresie usuwania skutków powodzi przedstawiam odpowiedź na sformułowane pytania i wyjaśnienia zgłoszonych zastrzeżeń dotyczących skuteczności podejmowanych działań o charakterze pomocowym dla gmin Kotliny Kłodzkiej dotkniętych powodzią w lipcu 1998 r.    Ad 1. W dniu 25 lipca 1998 r. Sejm Rzeczypospolitej uchwalił ustawę o zmianie ustawy o finansowaniu gmin (DzU nr 98, poz. 611) stanowiącą niezbędną podstawę do uruchomienia środków finansowych z budżetu państwa na usuwanie skutków powodzi w 1998 r. i pomoc dla ludności z obszarów dotkniętych przez tę katastrofę.    W dniu 31 lipca 1998 r. Rada Ministrów przyjęła program pomocy dla województw, gmin i powodzian dotkniętych skutkami powodzi w 1998 r., podejmując jednocześnie decyzję o jego sfinansowaniu z rezerwy celowej, zabezpieczonej w ustawie budżetowej na rok 1998 w części 83, dział 97, rozdział 9718, poz. 7 i 16. W ramach tego programu przewidziano między innymi:    - wypłatę jednorazowych zasiłków dla rodzin w gminach dotkniętych skutkami powodzi w 1998 r.,    - dotacje celowe dla gmin na dofinansowanie bieżących zadań własnych związanych z usuwaniem skutków tej powodzi,    - zwiększenie budżetów wojewodów o dotacje przeznaczone na odbudowę zniszczonej sieci melioracji szczegółowych oraz na remonty dróg wojewódzkich.    Powodzianie roku 1998 korzystać będą także z uruchomionej na mocy uchwały Rady Ministrów nr 63/98 z dnia 30 lipca 1998 r. formy pomocy w postaci preferencyjnych (2%) kredytów na remonty mieszkań i budynków mieszkalnych oraz tzw. kredytów klęskowych (oprocentowanie ok. 5,4%) przeznaczonych na odbudowę zniszczonych gospodarstw rolnych.    Zaakceptowane przez Radę Ministrów zmiany założeń programu pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw stwarzają możliwości dofinansowania ze środków budżetu państwa lokalnych, regionalnych funduszy pomocy dla przedsiębiorstw dotkniętych skutkami powodzi.    Realizacja rządowego programu pomocy została już rozpoczęta, uruchamiane są stopniowo środki na usuwanie skutków powodzi.    W dniu 13 sierpnia 1998 r. przekazano gminom Kotliny Kłodzkiej: Polanicy Zdrój, Bystrzycy Kłodzkiej, Szczytnej, Dusznikom, w ramach dotacji na usuwanie skutków powodzi (w związku z brakiem zweryfikowanych szacunków strat), zaliczki w wysokości po 1 000 000 zł dla każdej i 300 tys. zł gminie Radków.    Nazajutrz po przejściu fali powodziowej przekazano wojewodzie wałbrzyskiemu 1 557 000 zł z przeznaczeniem na zasiłki celowe dla rodzin dotkniętych powodzią w lipcu 1998 r.    Do dnia 18 sierpnia 1998 r. wypłacono zasiłki 375 rodzinom na kwotę 1 006 183 zł, w tym 79 rodzin otrzymało zasiłki w maksymalnej wysokości, tj. po 5000 zł, natomiast pozostałe rodziny otrzymały zasiłki w wysokości od 4500 do 100 zł. I tak:    1. OPS Polanica Zdrój wypłacił zasiłki 80 rodzinom na kwotę 301 500 zł, w tym 21 rodzin otrzymało po 5000 zł,    2. OPS Bystrzyca Kłodzka - 7 rodzinom na kwotę 10 200 zł,    3. OPS Szczytna - 100 rodzinom na kwotę 170 358 zł, w tym 22 rodzinom po 5000 zł,    4. OPS Radków z/s w Ścinawce - 41 rodzinom na kwotę 52 175 zł,    5. OPS Duszniki Zdrój - 45 rodzinom na kwotę 170 000 zł, w tym 21 rodzinom po 5000 zł,    6. GOPS Kłodzko - 86 rodzinom na kwotę 273 850 zł w tym 15 rodzinom po 5000 zł,    7. GOPS Nowa Ruda - 10 rodzinom na kwotę 273 850 zł, w tym 15 rodzinom po 5000 zł,    8. OPS Lewin Kłodzki - 3 rodzinom na kwotę 9000 zł.    Zgodnie z intencją rządu, maksymalną pomoc, tj. 5000 zł, otrzymały rodziny, które na skutek zalania utraciły całkowicie mieszkanie, meble, sprzęt gospodarstwa domowego, odzież.    Dodatkowe środki w wysokości 557 750 zł przeznaczone zostały dla Kłodzka, Polanicy, Dusznik i Szczytnej na pomoc w formie zasiłków okresowych i okresowych specjalnych, zaś 990 800 zł przeznaczono dodatkowo na pomoc w postaci zasiłków okresowych osłonowych z tytułu wzrostu cen nośników energii. I tak poszczególne ośrodki otrzymały: Ośrodki Zasiłki okresowe i zasiłki okresowe specjalne (zł) Zasiłki osłonowe z tytułu wzrostu cen nośników energii (zł) 1. GOPS Kłodzko 175 000 54 724 2. OPS Polanica Zdrój 115 000 80 000 3. OPS Duszniki Zdrój 115 000 61 325 4. OPS Szczytna 120 000 41 430    Obecnie dobiegają końca prace nad weryfikacją szacunków strat poniesionych przez gminy w infrastrukturze technicznej. Wraz z ich zakończeniem gminy poszkodowane przez powódź otrzymają II ratę dotacji na usuwanie skutków powodzi, budżet wojewody zwiększony zostanie o ponad 1 500 000 zł na remonty uszkodzonych dróg wojewódzkich.    Ad 2. Katastrofa powodziowa w lipcu 1997 r. ujawniła z całą jaskrawością słabości i niedostatki, a także braki w dziedzinie regulacji prawnych dotyczących problematyki zarządzania sytuacjami kryzysowymi i likwidacji skutków powodzi. W ramach III etapu Narodowego Programu Odbudowy i Modernizacji podjęte zostały i są już dzisiaj daleko zaawansowane prace nad przygotowaniem projektów aktów prawnych będących podstawą do zbudowania systemu zarządzania na wypadek kryzysu, organizacji i finansowania działań w zakresie usuwania zniszczeń i udzielania pomocy dla ludności.    Zarządzeniem nr 27 prezesa Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. powołano Komitet Rady Ministrów do Spraw Zarządzania w Sytuacjach Kryzysowych, którego celem jest koordynacja działań organów rządowych oraz koordynacja wszystkich działań ratowniczych w sytuacjach kryzysowych. Do zakresu działania komitetu należy także przygotowanie projektów rozwiązań legislacyjnych, kompleksowo regulujących zarządzanie w sytuacjach kryzysowych. W tej sprawie prace komitetu zostaną zakończone w terminie do 31 grudnia 1999 r.    Jedną z zasadniczych przesłanek prowadzonych prac jest idea całościowego rozwiązania problemów pozwalającego na uwolnienie państwa od konieczności sięgania do rozwiązań legislacyjnych o charakterze ˝okazjonalnym˝, uchwalania ustaw i rozporządzeń w związku z kolejnymi, następującymi po sobie klęskami żywiołowymi. Termin zakończenia tych prac i przedstawienia ich rezultatów Sejmowi jest w istotnej mierze uwarunkowany i związany z realizacją reformy ustrojowej i administracyjnej kraju.    Niezależnie od tej generalniej przesłanki leżącej u podstaw stanowiska rządu w odniesieniu do tej problematyki Rada Ministrów uznała za celowe i potrzebne nowelizowanie aktów prawnych w sytuacjach koniecznych, wymagających bezwarunkowo właśnie tego rodzaju rozstrzygnięć. Stąd inicjatywa ustawy o zmianie ustawy o finansowaniu gmin, przedstawiona Sejmowi 25 lipca 1998 r. Uchwalenie tej ustawy było koniecznością. Otworzyła ona szerokie możliwości prawno-finansowe do udzielenia pomocy gminom na realizację zadań własnych w zakresie usuwania skutków powodzi we wszystkich praktycznie dziedzinach dotkniętych katastrofą.    Ta przesłanka przyświecała decyzjom o wznowieniu preferencyjnych kredytów na remonty mieszkań i domów i objęciu nimi powodzian bieżącego roku, o możliwości wsparcia finansowego lokalnych funduszy pomocy dla przedsiębiorstw (w tym tworzącego się Lokalnego Funduszu Pożyczkowego na rzecz wspierania małej i średniej przedsiębiorczości ziemi kłodzkiej), o objęciu pomocą w postaci tzw. kredytów klęskowych rolników - powodzian z kwietnia i lipca 1998 r.    Zgodnie z decyzją rządu dokonany został przegląd aktów prawnych uchwalonych w roku ubiegłym pod kątem potrzeb związanych z usuwaniem skutków powodzi. Konfrontacja z rzeczywistymi potrzebami życia i gospodarki terenów dotkniętych powodzią zadecyduje, w przypadku braku innych rozwiązań, o konieczności podjęcia uzasadnionych inicjatyw legislacyjnych.    Jakkolwiek powódź w lipcu 1998 r. była dotkliwym i brzemiennym w skutki doświadczeniem, to jednak jej znacznie mniejsza siła niszcząca, krótki okres trwania i ograniczony do obszaru kilku gmin Kotliny Kłodzkiej zasięg terytorialny, nie dają podstaw do powielenia wprost wszystkich regulacji prawnych i rozwiązań organizacyjnych podjętych w związku z ˝historyczną˝ katastrofą w lipcu 1997 r.    Ad 3. W dniu 29 lipca 1997 r. Rada Ministrów przyjęła Narodowy Program Odbudowy i Modernizacji określający zadania związane z usuwaniem skutków powodzi w lipcu 1997 r.    Minął ponadroczny okres jego realizacji. W planach pracy rządu na jesień br. przewidziane jest dokonanie oceny realizacji tego programu oraz skonkretyzowanie zadań ogólnie zarysowanych tylko w części III, a dotyczących w szczególności takich problemów, jak:    - rozwój i modernizacja gospodarki w rejonach dotkniętych powodzią,    - stworzenie podstaw nowego ładu przestrzennego,    - wspieranie rozwoju budownictwa,    - wspieranie rozwoju rolnictwa,    - rozwój infrastruktury komunikacyjnej w zakresie transportu i łączności,    - zapewnienie bezpieczeństwa państwa i obywateli na wypadek klęsk żywiołowych (utworzenie systemu zarządzania sytuacjami kryzysowymi, realizacja programu zabezpieczeń hydrotechnicznych, wprowadzenie elektronicznego systemu prognozowania zjawisk oraz sytemu ostrzegania).    Ad 4. W ustawie budżetowej na 1998 r. zapewnione zostały środki w postaci rezerwy celowej na usuwanie skutków powodzi w wysokości 862 mld zł. Kwotę tę rozdysponowano, przeznaczając środki na realizację następujących zadań: odbudowę infrastruktury gminnej, pomoc dla powodzian w postaci zasiłków celowych i dopłat do kredytów na remonty mieszkań, remonty i modernizację sieci transportowo-komunikacyjnej, budowę systemu ochrony przed klęskami żywiołowymi i inwestycje w ochronie środowiska i gospodarce wodnej, odbudowę wałów przeciwpowodziowych, inwestycje w placówkach szkoły, zdrowia, oświaty i kultury, odtworzenie zdolności operacyjnych Ochotniczej Straży Pożarnej.    Ze środków rezerwy celowej zwrócono kwotę 70 mln zł Agencji Rynku Rolnego stanowiącą część zaangażowanych przez nią funduszy na realizację tzw. zapomóg zbożowych dla rolników, którzy ponieśli straty w uprawach rolnych w lipcu 1997 r.    Ponadto do chwili obecnej rozdysponowano wśród 438 gmin dodatkowe środki z budżetu państwa na usuwanie skutków powodzi w łącznej sumie 180 315 790 zł, pochodzące z zarezerwowanej w ustawie budżetowej na 1998 r. kwoty 284 000 000 zł (cz. 83 dział 97 - różne rozliczenia, rozdział 9718 - rezerwy ogólne i celowe, poz. 7) przeznaczonej na wyrównanie ustawowych ulg w podatku rolnych z tytułu klęski żywiołowej oraz na dotacje na zadania własne gmin z terenów dotkniętych klęską powodzi.    Zgodnie z przyjętymi zasadami gospodarki finansowej środki na cele inwestycyjne przekazywane są sukcesywnie, w miarę realizacji zadań.    Ze środków kredytowych Banku Światowego sfinansowane zostaną 653 projekty inwestycyjne realizowane przez 145 gmin dorzecza górnej i środkowej Odry. Do chwili obecnej podpisano umowy z 91 gminami na sumę 292 387 705 zł, z której w ramach pierwszej transzy przekazano 30 660 391 zł na konkretne inwestycje. Do końca roku, zgodnie z harmonogramem, przekazane zostaną gminom środki w wysokości 50 527,394 USD (około 182 mln zł). Na realizację zadań w dziedzinie budowy osłony przeciwpowodziowej i ograniczenia zagrożenia powodzią, tworzenia systemu monitoringu, prognozowania i ostrzegania przeznaczone zostało w roku bieżącym 16 mln USD z tego źródła.    Około 16 mln USD (57 616 000) pochodzących z tzw. kredytu hipotecznego wykorzystane zostanie na dofinansowanie kredytów dla małych i średnich przedsiębiorstw.    Na odbudowę i rekonstrukcję infrastruktury technicznej uszkodzonej i zniszczonej podczas powodzi w lipcu 1997 r. ze środków kredytu Europejskiego Banku Inwestycyjnego przeznaczona została w roku 1998 kwota w wysokości 100 mln ECU (ok. 370 mln PLN). Do chwili obecnej zrealizowano prace o wartości 45 mln ECU (ok. 171 mln PLN).    Na zakończenie, w związku z użytym w tekście interpelacji sformułowaniem ˝jak do tej pory pełnomocnik rządu ds. usuwania skutków powodzi nie pofatygował się na tereny dotknięte kataklizmem˝ uprzejmie informuję, że jest to oczywista nieprawda. Po raz pierwszy spotkałem się z organizatorami akcji ratowniczej, władzami i ludnością dotkniętych powodzią gmin Kotliny Kłodzkiej w dniu 23 lipca 1998 r. Tego dnia podjęte zostały pierwsze decyzje w sprawach pomocy finansowej dla ludności w postaci zasiłków celowych oraz dotacji dla gmin na usuwanie skutków powodzi.    Minister    Jerzy Widzyk    Warszawa, dnia 21 września 1998 r.